1. Bức tranh xuất khẩu: Tăng trưởng tốt, nhưng Halal còn bỏ ngỏ
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), 9 tháng năm 2026, xuất khẩu thủy sản đạt 9,103 tỷ USD, tăng 11,4%. Tôm đạt 3,75 tỷ USD, cá tra 1,74 tỷ USD, cá ngừ 716 triệu USD. Khối ASEAN đạt 620 triệu USD, tăng 21%, là một trong những điểm sáng. VASEP đặt mục tiêu cả năm khoảng 12 tỷ USD, dù tốc độ tăng được dự báo chậm lại trong quý IV.
Ở góc độ Halal, theo Thời báo Tài chính Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu Halal của Việt Nam mới khoảng 900 triệu USD/năm, chủ yếu là nông sản và thủy sản thô, chiếm chưa tới 1% thị phần toàn cầu. Giai đoạn 2024–2026, chỉ khoảng 1.000–1.300 doanh nghiệp được cấp hoặc duy trì chứng nhận Halal, trên tổng số hơn 900.000 doanh nghiệp đang hoạt động. Một hội thảo do VnBusiness đưa tin (05/2026) ước tính doanh nghiệp Việt mất 10–15% giá trị gia tăng trên mỗi lô hàng sang thị trường Hồi giáo vì thiếu chứng nhận.
2. Cái giá của “tấm vé” Halal
Theo số liệu VASEP công bố năm 2025, việc xin chứng nhận Halal từ các cơ quan như JAKIM (Malaysia) hoặc MUI (Indonesia) có thể tốn 1.000–10.000 USD mỗi cơ sở, kèm phí gia hạn 500–5.000 USD mỗi năm. Nếu nhà máy phải nâng cấp để có khu vực, dây chuyền riêng đạt chuẩn Halal, chi phí đầu tư có thể lên tới 100.000 USD. Thời gian chứng nhận thường 3–6 tháng, riêng quy trình của MUI với doanh nghiệp mới có thể mất 3–4 tháng.
⚠️ LƯU Ý KHI ĐỌC SỐ LIỆU
Các mức chi phí trên do VASEP công bố năm 2025 và mang tính tham khảo. Chi phí thực tế phụ thuộc tổ chức chứng nhận, quy mô nhà máy, số sản phẩm và thị trường đích. Doanh nghiệp nên lấy báo giá từ ít nhất 2–3 tổ chức được nước nhập khẩu công nhận trước khi quyết định.
Khi đó, VASEP kiến nghị thành lập cơ quan chứng nhận Halal quốc gia được JAKIM và MUI công nhận, với mục tiêu rút thời gian chứng nhận xuống còn 1–2 tháng, đồng thời đàm phán công nhận lẫn nhau với các nước ASEAN.
3. Từ kiến nghị đến hành động: Những gì đã thay đổi
- Trung tâm Chứng nhận Halal Quốc gia (HALCERT) đi vào hoạt động từ tháng 4/2024.
- Nghị định 127/2026/NĐ-CP về quản lý chất lượng và chính sách phát triển sản phẩm, dịch vụ Halal có hiệu lực từ 01/6/2026.
- 5 tổ chức chứng nhận của Việt Nam được JAKIM công nhận (tính đến 21/8/2026), đứng thứ 3 thế giới.
- Bộ Khoa học và Công nghệ dự kiến xây dựng thêm 17 tiêu chuẩn mới về Halal trong khuôn khổ đề án phát triển ngành đến năm 2030.
- Ngày 13/10/2026, STAMEQ làm việc với Đại sứ quán Malaysia về hợp tác chứng nhận và thừa nhận lẫn nhau.
Tuy vậy, thỏa thuận MRA với Indonesia vẫn là mảnh ghép còn thiếu. Từ 18/10/2026, thủy sản đã qua chế biến xuất sang Indonesia phải có chứng nhận Halal được BPJPH chấp nhận. Từ 09/9/2026, mỗi lô hàng còn phải qua kiểm tra trước khi xếp hàng.
4. Thủy sản có cần chứng nhận Halal không? Những điểm rủi ro thường gặp
Nhiều doanh nghiệp cho rằng thủy sản “mặc nhiên Halal”. Thực tế, đa số trường phái Hồi giáo chấp nhận phần lớn sản phẩm từ biển, nhưng vẫn có khác biệt về một số loài giữa các trường phái. Quan trọng hơn, chứng nhận Halal đánh giá toàn bộ quy trình, không chỉ nguyên liệu chính. Những điểm rủi ro thường gặp gồm:
| Khâu | Điểm cần kiểm soát |
|---|---|
| Phụ gia, gia vị | Chất nhũ hóa, hương liệu, gelatin, enzyme có nguồn gốc động vật hoặc chứa cồn; nước sốt, nước ướp |
| Bột áo, tẩm ướp | Thành phần bột chiên xù, bột áo; dầu chiên dùng chung với sản phẩm không Halal |
| Dây chuyền, thiết bị | Dùng chung dây chuyền với sản phẩm chứa thịt lợn hoặc cồn mà không có quy trình làm sạch được phê duyệt |
| Hóa chất vệ sinh | Chất tẩy rửa, khử trùng có thành phần không Halal |
| Bao bì, kho lạnh | Lưu kho, vận chuyển chung với hàng không Halal; nhãn mác và dấu Halal sai quy định thị trường đích |
Nguồn: HalalHub.vn tổng hợp từ yêu cầu chung của các hệ thống chứng nhận Halal. Danh mục kiểm soát cụ thể do tổ chức chứng nhận quy định.
5. Lộ trình 5 bước cho doanh nghiệp thủy sản
- Chọn thị trường trước: Malaysia (có 5 tổ chức Việt Nam được JAKIM công nhận) là cửa dễ nhất; Indonesia cần chứng nhận được BPJPH chấp nhận và kiểm tra từng lô hàng; vùng Vịnh cần tổ chức đăng ký với MoIAT hoặc SFDA.
- Phân loại sản phẩm: tách nhóm tươi, đông lạnh nguyên con với nhóm chế biến, tẩm ướp. Nhóm chế biến có nhiều điểm rủi ro hơn và cần làm trước.
- Rà soát toàn bộ nguyên liệu phụ: yêu cầu nhà cung cấp phụ gia, gia vị, bột áo cung cấp chứng nhận Halal.
- Thiết lập hệ thống đảm bảo Halal (HAS): quy trình làm sạch, phân luồng, đào tạo, chỉ định người phụ trách Halal. Ưu tiên tận dụng hệ thống HACCP, BRC sẵn có để giảm chi phí.
- So sánh báo giá và thời gian của 2–3 tổ chức được nước nhập khẩu công nhận, rồi lập kế hoạch gia hạn hằng năm.
✅ GÓC NHÌN HALALHUB
Chi phí chứng nhận Halal nên được xem là khoản đầu tư để bán đúng giá, không chỉ là chi phí tuân thủ. Với mức 10–15% giá trị gia tăng đang bị mất trên mỗi lô hàng, một nhà máy thủy sản quy mô vừa có thể thu hồi chi phí chứng nhận chỉ sau một vài lô hàng đi đúng thị trường.
🛒 HALALHUB.VN – CỬA NGÕ ĐƯA HÀNG VIỆT VÀO THỊ TRƯỜNG HALAL TOÀN CẦU
Nhà nhập khẩu thủy sản tại Malaysia, Indonesia và Trung Đông đang tìm nhà cung cấp có chứng nhận Halal và hồ sơ truy xuất minh bạch.
Đăng ký gian hàng trên HalalHub.vn để giới thiệu sản phẩm, chứng nhận và năng lực sản xuất tới người mua quốc tế. Đăng ký ngay tại https://halalhub.vn
Chú thích thuật ngữ
- VASEP: Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam.
- JAKIM: Cục Phát triển Hồi giáo Malaysia, cơ quan cấp và công nhận chứng nhận Halal của Malaysia.
- MUI (Majelis Ulama Indonesia): Hội đồng Ulama Indonesia, ban hành fatwa (ý kiến giáo luật) về Halal. Trước đây MUI trực tiếp cấp chứng nhận; hiện BPJPH là cơ quan cấp.
- BPJPH: Cơ quan Bảo đảm sản phẩm Halal của Indonesia.
- HALCERT: Trung tâm Chứng nhận Halal Quốc gia của Việt Nam.
- HAS (Halal Assurance System): hệ thống đảm bảo Halal mà doanh nghiệp duy trì tại nhà máy.
- HACCP / BRC: các hệ thống quản lý an toàn thực phẩm quốc tế, có thể làm nền tảng khi xây dựng HAS.
- MRA: thỏa thuận công nhận lẫn nhau về chứng nhận.
- MoIAT / SFDA: cơ quan quản lý Halal của UAE / cơ quan thực phẩm và dược phẩm Ả Rập Xê-út.
Nguồn tham khảo
- Doanh nghiệp và Tiếp thị – Xuất khẩu thủy sản 9 tháng vượt 9,1 tỷ USD
- Thanh tra – Xuất khẩu thủy sản vượt 9 tỷ USD, tôm và cá tra vững vai trò chủ lực
- Thời báo Tài chính Việt Nam – Mở rộng dư địa xuất khẩu vào thị trường Halal
- VnBusiness – Doanh nghiệp Việt trước “cánh cửa vàng” Halal: Muốn đi xa phải vượt bài toán niềm tin
- Thủy sản Việt Nam – Thiếu cơ quan chứng nhận Halal, thủy sản Việt Nam gặp bất lợi trên thị trường ASEAN
- Báo Chính phủ – Bộ KH&CN sẽ xây dựng thêm 17 tiêu chuẩn mới về Halal
- Vietnam News – Việt Nam has five Halal certification bodies recognised by Malaysia
- Nation Thailand – Indonesia halal deadline puts Thai food exporters on clock
Ảnh: Unsplash (giấy phép Unsplash). Đồ họa: HalalHub.vn.
